U60 Dirait-on

Dirait-on uit de cyclus Les Roses

Muziek : Morten Johannes Lauridsen 1943 –
Tekst : Rainer Maria Rilke 1875 – 1926

Info
Rilke werd in 1875 in Praag geboren als René Karel Wilhelm Johann Josef Maria Rilke. In die tijd spraken de hogere klassen geen Tsjechisch, maar Duits ( vgl. ook Franz Kafka). Zijn vader was een ontevreden, zwakke man, moeder een dominante vrouw afkomstig uit een welgestelde familie. Zij was oorspronkelijk Joods, maar bekeerde zich als zovelen tot Christen om aan antisemitische terreur te ontkomen. In 1884 volgde een scheiding. Moeder kon de dood van haar oudste dochter niet verwerken en voedde René ( in het Frans: de herborene) tot zijn 6e jaar op als een meisje, incl. jurkjes en lang haar.
René had veel talent voor dichten en tekenen en om dat de kop in te drukken, moest hij van zijn ouders een militaire opleiding volgen. De eisen van militaire oefeningen en ervaringen binnen de mannelijke samenleving traumatiseerden de gevoelige jongen blijvend. Door ziekte kon hij in 1891 met zijn militaire opleiding stoppen, waarna hij met succes literatuur, kunstgeschiedenis en filosofie studeerde in Praag en München. In 1896 veranderde hij zijn naam René in Rainer om de ongelukkige band met zijn familie te verwerken.
Hij kreeg een relatie met de 15 jaar oudere filosofe en schrijfster Lou Andreas-Salomé die duurde tot 1900; zij bleef zijn beste vriendin en adviseur. Zij had bij Sigmund Freud psycho-analytische ervaringen opgedaan en was daarom voor de hulpeloze Rilke zowel muze als zorgzame moeder geweest.
In 1901 trouwde hij met beeldhouwster Clara Westhoff en kreeg een dochter. Een burgerlijk en plaatsgebonden gezinsleven was echter niets voor Rilke. Ook zat hij in financiële problemen. Hij ging naar Parijs en verdiepte hij zich in kunst, mede onder invloed van Auguste Rodin, bij wie hij een periode secretaris was. Hij schreef in deze periode zijn eerste gedichten.
WO I verraste Rilke en in 1916 werd hij opgeroepen voor militaire dienst. Op voorspraak van een invloedrijke vriend werd hij overgeplaatst naar het oorlogsarchief en in juni 1916 werd hij uit dienst ontslagen en keerde terug naar München. Door de traumatische ervaringen lukte dichten niet meer. Pas in 1919 probeerde hij weer verder te werken. In 1922 mocht hij kosteloos wonen op Chateau Muzot in de buurt van het kanton Wallis en toen brak een zeer productieve tijd aan. Rilke is een van de belangrijkste lyrische dichters in de Duitse taal. Naast gedichten schreef hij ook verhalen, een roman, opstellen over kunst en cultuur en ook veel vertalingen
( o.a. uit het Frans ) van literaire werken en lyriek.
Artistiek gezien
In zijn gedichten volgde Rilke de filosofie van zijn tijd: Arthur Schopenhauer en m.n. Friedrich Nietzsche, die hij al vroeg leerde kennen. Dit leidde tot een radicale afrekening met de vanzelfsprekendheid van het westelijke Christendom en ook tot een zelfde soort afrekening met de moderne natuurwetenschappelijke verklaringspogingen van de werkelijkheid. Tot het vroege werk van Rilke behoort nog zijn Getijdenboek, naar het traditioneel kerkelijke gebedenboek, waarin hij zijn directe relatie met God uitdrukt, zonder daarvoor een traditionele en kerkelijke binding nodig te hebben. Zijn taalgebruik is hier al extatisch en is de aanloop naar zijn typisch muzikale en virtuoze taalgebruik in later werk. Intensieve waarnemingen van de natuur en van menselijke verhoudingen en gevoelens worden de basis voor Rilkes “wereldinterieur”. Zo ontstaan meerdere gedichten over dingen die bewustzijnsvormend werken, waardoor ze min of meer symbolistisch genoemd kunnen worden. Deze manier van de wereld begrijpen noemt Rilke ”Dasein” – ofwel ”hierzijn” en in alle radicaliteit leidt het uiteindelijk tot het voor Rilke een specifieke expressionisme.
Ook de cyclus Les Roses kent dit extatische taalgebruik over dingen als rozen, maar de gedichten kunnen ook symbolistisch worden opgevat.

Bron : Wikipedia, Literatuurgeschiedenis

Vertaling

Abandon entouré d’abandon,
tendresse touchant aux tendresse…
C’est ton intérieur qui sans cesse
se caresse, dirait-on;
se caresse en soi-même,
par son propre reflet éclairé
Ainsi tu inventes le thème
du Narcisse exhausé.
Overgave omringd door overgave,
tederheid raakt aan tederheid…
het is je innerlijk dat je onophoudelijk
streelt, zegt men;
uit zichzelf streelt
door zijn eigen heldere weerspiegeling
Aldus ontdek je de vervulling ( letterlijk op- of verhoogde)
van het thema van Narcissus.

PKR/Songs of Love/21-04-17/OV